MEYRIN (Szwajcaria): Naukowcy z CERN dokonali we wtorek bezprecedensowego wyczynu transportu antyprotonów drogą lądową, pomyślnie testując pierwszy na świecie system dostarczania antymaterii, który pewnego dnia będzie zaopatrywał laboratoria badawcze w całej Europie.
„Cząstki wróciły… więc to był sukces” – powiedział reporterom fizyk z CERN, Stefan Ulmer, po powrocie dużej ciężarówki z 10-kilometrowej przejażdżki wokół kampusu głównego europejskiego laboratorium fizycznego. Choć może to nie brzmieć jak duża odległość, Ulmer, rzecznik eksperymentu BASE w CERN, badającego asymetrię między materią i antymaterią we wszechświecie, powiedział, że wyznacza to „punkt wyjścia do nowej ery”.
Uważa się, że widzialna materia i jej tajemnicza bliźniacza antymateria są prawie identyczne, z wyjątkiem tego, że ich ładunki i właściwości magnetyczne są odwrócone. Naukowcy wciąż zastanawiają się, dlaczego nasz Wszechświat zawiera znacznie więcej materii niż antymaterii, skoro Wielki Wybuch powinien był stworzyć taką samą ilość.
Kiedy antymateria styka się z materią, anihiluje, znikając w błysku energetycznych cząstek. Przemieszczanie cząstek antymaterii jest zatem poważnym wyzwaniem, które najwyraźniej zostało już przezwyciężone.
Fabryka antymaterii
„To fantastyczne!” powiedział Francois Butin, koordynator techniczny tzw. fabryki antymaterii w CERN – jedynego miejsca na świecie, w którym można produkować, przechowywać i badać antyprotony. „To otwiera mnóstwo możliwości” – stwierdził.
Akcelerator i zwalniacz cząstek w fabryce antymaterii generują wahania, które wpływają na pomiary, ograniczając ich precyzję.
Aby przezwyciężyć ten problem, naukowcy znaleźli sposób na uwięzienie antyprotonów w specjalnej pułapce jonowej, co umożliwi przeniesienie ich do innych, cichszych obiektów, gdzie można je badać z większą precyzją.
„Chcemy zrozumieć coś na temat podstawowych symetrii natury i wiemy, że jeśli przeprowadzimy te eksperymenty poza akceleratorem, będziemy mogli mierzyć od 100 do 1000 razy lepiej” – powiedział Ulmer. Aby przygotować się na pierwszą na świecie próbę transportu antymaterii, przechwycono chmurę 92 antyprotonów i przechowywano ją w przenośnej kriogenicznej pułapce Penninga.
Aby je spowolnić, ochłodzono je do temperatury 8,2 Kelvina, czyli -268 stopni Celsjusza, a silny system próżniowy gwarantuje, że nie ulegną anihilacji w wyniku zderzenia z gazem resztkowym w pułapce.
„Wielki sukces”
Napięcie rosło, gdy kilkudziesięciu naukowców z CERN w kaskach zebrało się w fabryce antymaterii, aby obserwować, jak coś, co wyglądało jak duża szafa na dokumenty, zawierająca 850-kilogramową pułapkę, zostało ostrożnie podniesione przez gigantyczny żółty dźwig sufitowy i przetransportowane przez laboratorium.
Już wcześniej ćwiczyli te ostrożne manewry, ale potem nastąpił przełomowy krok: załadowanie gigantycznego pudła na ciężarówkę z platformą i zabranie go na przejażdżkę.
„Najważniejszy etap jest na drodze, ponieważ tam występują dodatkowe wibracje” – powiedział Marcus Jankowski, odpowiedzialny za bezpieczeństwo w dziale fizyki eksperymentalnej w CERN. Ciężarówka z napisem „Antimatter in Motion” po bokach i otoczona żółtą furgonetką i czerwonym samochodem z migającymi światłami powoli przejeżdżała przez kampus CERN.
Opublikowano w Dawn, 25 marca 2026 r
