Australia i Vanuatu podpisały w poniedziałek szeroko zakrojone porozumienie w sprawie gospodarki i bezpieczeństwa, które zabrania tworzenia jakiejkolwiek zagranicznej bazy wojskowej na Pacyfiku.
Vanuatu znajduje się w centrum strategicznej rywalizacji między Chinami a sojusznikami USA na południowym Pacyfiku, a Australia wyraziła zaniepokojenie faktem, że Pekin zabiega o stałą obecność sił bezpieczeństwa w regionie.
Umowa zobowiązuje Australię do przekazania 345 milionów dolarów wsparcia dla Vanuatu, którego największym zewnętrznym wierzycielem są Chiny, i powstrzymuje zagraniczne mocarstwo wojskowe przed utworzeniem tam bazy.
„To ma zapewnić Australii pewność, że nie będzie zagranicznej bazy wojskowej” – powiedział dziennikarzom premier Anthony Albanese po podpisaniu umowy w Canberze ze swoim odpowiednikiem z Vanuatu Jothamem Napatem.
„Zawarliśmy zrównoważone porozumienie, które będzie chronić nasze zbiorowe i indywidualne bezpieczeństwo oraz naszą suwerenność” – powiedział.
Chińska marynarka wojenna wielokrotnie zawijała do portu Vanuatu.
Pekin sfinansował także rozbudowę nabrzeża w Luganville, niegdyś największej amerykańskiej bazy wojskowej na południowym Pacyfiku, co wzbudziło obawy w Canberze i Waszyngtonie, że Chiny chcą mieć bazę marynarki wojennej.
Chiny i Vanuatu wcześniej twierdziły, że nabrzeże jest przeznaczone dla statków wycieczkowych.
„Porozumienie z Nakamal” zobowiązuje Vanuatu do odrzucenia militaryzacji infrastruktury, powiedział Napat.
Infrastruktura wojskowa
Porozumienie, zdaniem AFP, stanowi, że „Vanuatu nie pozwoli na wykorzystywanie swojego terytorium dla jakiejkolwiek zagranicznej bazy wojskowej lub infrastruktury wojskowej”.
Australia pomoże Vanuatu w rozwoju portów oraz infrastruktury cyfrowej, lotniczej i energetycznej, przy czym Vanuatu zgodzi się chronić taką infrastrukturę przed „obcą ingerencją” lub militaryzacją.
Uznaje także Australię za „wieloletniego głównego partnera Vanuatu w zakresie policji” i stwierdza, że Vanuatu będzie traktować priorytetowo wnioski policji kierowane do innych członków bloku regionalnego Forum Wysp Pacyfiku.
Chiny nawiązały współpracę policyjną z Vanuatu w 2023 r. i przekazały swojej policji sprzęt, w tym drony, łodzie patrolowe i pojazdy.
Umowa stanowi, że Australia i Vanuatu zwiększą pomoc w „szkoleniu i wyposażeniu policji, działaniach policji, bezpieczeństwie morskim, bezpieczeństwie cybernetycznym, współpracy wywiadowczej i infrastrukturze”.
Traktat z Vanuatu jest najnowszym z szeregu porozumień, jakie Australia zawarła z wyspiarskimi krajami Pacyfiku, próbując ograniczyć rosnący wpływ Chin na bezpieczeństwo.
Chińska policja utrzymuje obecność na Wyspach Salomona od czasu podpisania tajnego paktu bezpieczeństwa w 2022 r.
Vanuatu oświadczyło, że osobno negocjuje umowę gospodarczą z Chinami, które przez dekadę budowały drogi i budynki rządowe w kraju Południowego Pacyfiku.
Konkurs na wpływy
Porozumienie z Nakamal nie powstrzymuje Vanuatu od współpracy z Chinami w zakresie infrastruktury, ale stanowi, że naród Pacyfiku skonsultuje się z Australią, jeśli zaangażuje stronę trzecią.
Były australijski dyplomata na Pacyfiku James Batley powiedział, że walka o wpływy między Pekinem a Canberrą będzie kontynuowana.
„Długa tradycja niezaangażowania Vanuatu oznacza, że nie porzuci ono po prostu swoich stosunków z Chinami. Chiny nie porzucą też prób podważenia interesów Australii w Vanuatu” – powiedział AFP.
Anna Naupa, badaczka bezpieczeństwa na Pacyfiku z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego, stwierdziła, że podpisanie porozumienia było „znaczącym kamieniem milowym” po długim okresie niepewności, odkąd umowa nie została podpisana podczas wizyty Albanese w Vanuatu w zeszłym roku.
Vanuatu zabiegało o lepszy dostęp swoich obywateli do Australii w celu podróży i pracy i zgodziło się na wyróżnienie obywateli Vanuatu urodzonych za granicą, którzy uzyskali paszport dzięki kontrowersyjnemu programowi inwestycyjnemu.
Naupa powiedział AFP, że pracownicy z Vanuatu wnieśli znaczący wkład w australijski sektor ogrodniczy.