ISLAMABAD: Świat marnuje żywność na oszałamiającą skalę, ponieważ co roku wyrzuca się ponad miliard ton nadającej się do spożycia żywności – prawie jedną piątą całej żywności dostępnej dla konsumentów – co ma wpływ zarówno na ludzi, jak i na środowisko, podważa bezpieczeństwo żywnościowe i odporność na klimat oraz utrudnia postęp w kierunku przyszłości opartej na zerowej ilości odpadów i obiegu zamkniętego.
W poniedziałek (dziś) obchodzony jest „Międzynarodowy Dzień Zero Odpadów”, którego tematem przewodnim jest „Żywność – co jemy, co marnujemy i jak możemy zmierzać w stronę przyszłości opartej na obiegu zamkniętym”. Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) podaje, że podczas gdy setki milionów ludzi boryka się z głodem, 13 procent żywności marnuje się, zanim trafi do sprzedawców detalicznych.
Szacuje się, że w 2022 r. na świecie zmarnowano łącznie około 1,05 miliarda ton żywności w sektorach handlu detalicznego, usług gastronomicznych i gospodarstw domowych. Daje to 132 kg na osobę rocznie, z czego 79 kg na osobę marnowano w gospodarstwach domowych.
W skrócie kampanii UNEP stwierdził: „Zero odpadów zaczyna się na twoim talerzu”, szacując, że 1 bilion dolarów to roczny koszt strat i marnotrawienia żywności dla światowej gospodarki. Aż 14% emisji metanu pochodzi z samych odpadów spożywczych, głównie z gnijących odpadów organicznych.
Podkreśla, że każdego roku wyrzuca się ponad miliard ton artykułów jadalnych
W przemówieniu podczas wydarzenia dyrektor wykonawcza UNEP Inger Andersen powiedziała, że konsekwencje są dalekosiężne. Straty i marnotrawstwo żywności generują 8–10% globalnej emisji gazów cieplarnianych i są głównym źródłem metanu, który w krótkim okresie jest ponad 80 razy silniejszy niż dwutlenek węgla. Zmniejszenie tych emisji spowolniłoby tempo globalnego ocieplenia do połowy stulecia.
Według Organizacji Narodów Zjednoczonych około 60% marnotrawienia żywności ma miejsce w gospodarstwach domowych, a pozostała część pochodzi głównie z usług gastronomicznych i handlu detalicznego z powodu nieefektywnych systemów żywnościowych, w tym produkcji, dystrybucji i konsumpcji. Rozwiązanie tego problemu wymaga przeprojektowania tych systemów i przejścia na bardziej zrównoważone podejście o obiegu zamkniętym, oparte na wydajności i odporności.
Aby ta transformacja się powiodła, ONZ twierdzi, że rządy mogą przyspieszyć zapobieganie marnotrawieniu żywności poprzez plany dotyczące klimatu i różnorodności biologicznej oraz krajowe polityki dotyczące obiegu zamkniętego, odpadów, systemów żywnościowych, rolnictwa i rozwoju obszarów miejskich, promując jednocześnie skuteczne środki i monitorowanie.
Firmy mogą wyznaczać mierzalne cele w zakresie ograniczenia marnowania żywności, włączać je do zobowiązań w zakresie zrównoważonego rozwoju i wprowadzać innowacje w celu poprawy wydajności w łańcuchach dostaw.
„Odpady nie muszą gnić”
W skrócie kampanii dyrektor wykonawczy UNEP wezwał do wprowadzenia w szkołach kampanii zmiany zachowań konsumentów i programów świadomości żywieniowej, a także zaangażowania handlu detalicznego i branży hotelarsko-gastronomicznej poprzez obniżanie cen produktów, których data ważności zbliża się do końca, lepsze zarządzanie zapasami i oferty posiłków zero waste.
Podkreśliła również potrzebę reformy etykiet z datą, aby ograniczyć mylenie etykiet „najlepiej spożyć przed” z etykietami „należy spożyć do”, a także wprowadzenia narzędzi cyfrowych pomagających firmom prognozować popyt i optymalizować zapasy.
„Odpady organiczne stanowią od 30 do 50 procent odpadów komunalnych, a w niektórych krajach nawet 60 procent” – stwierdziła Andersen.
Dodała jednak, że odpady te nie muszą gnić, wskazując, że są istotnym źródłem węgla i składników odżywczych, które napędzają aktywność mikroorganizmów i przywracają zdrowie gleby.
„Po przetworzeniu i kompostowaniu te odpady organiczne mogą zostać ponownie wprowadzone do systemu żywnościowego, poprawiając stan zdegradowanych gleb i zmniejszając zależność rolników od nawozów, których ceny i dostępność podlegają globalnym wstrząsom, jak widać po zakłóceniach wokół Cieśniny Ormuz, przez którą przepływa jedna trzecia morskiego handlu nawozami, co zagraża dostępowi dla niektórych z najbardziej bezbronnych krajów” – wyjaśniła.
Opublikowano w Dawn, 30 marca 2026 r
