Inicjatywy poprzedzające i następujące po pierwszym spotkaniu premiera Shehbaza Sharifa z głównym ministrem Khyberem Pakhtunkhwą (KP) Sohailem Afridim wskazują, że problemy federalizmu fiskalnego mają przede wszystkim charakter polityczny i wymagają zbiorowego wysiłku partii politycznych w kraju, aby je rozwiązać.
Zachowując niezależność, spotkanie wzbudziło nadzieję, że partie polityczne mogą zawęzić różnice, wypracować konsensus w sprawie wspólnego minimalnego programu działań na rzecz wzmocnienia stabilności i bezpieczeństwa, pobudzenia krajowego postępu gospodarczego, politycznego i społecznego oraz przezwyciężenia wrażliwości zewnętrznej. Wreszcie otworzyłyby się dla federacji możliwości osiągnięcia suwerenności, wzmocnionej przez autonomiczne prowincje i upoważnione samorządy lokalne, zgodnie z Konstytucją z 1973 r. i 18. poprawką.
Posiedzenie Narodowej Komisji Finansów (NFC) zostało opóźnione, ponieważ osiem grup utworzonych w celu rekomendacji nowej nagrody NFC za dzielenie się zasobami z puli podzielnej pomiędzy federacją, a cztery prowincje nie spotkały się (z wyjątkiem jednego spotkania jednej grupy) w celu sfinalizowania swoich zaleceń.
Powiedziawszy to, można również zauważyć brak sprzyjającej struktury politycznej, jak w przypadku zatwierdzenia przez Zgromadzenie Narodowe Konstytucji z 1973 r. i 18. poprawki.
Prowincje domagają się autonomii, ale sprzeciwiają się lokalnej decentralizacji i podatkom, podczas gdy centrum żąda dyscypliny fiskalnej, ale stara się zrzec się kontroli
Warto przypomnieć, że spotkanie obu przywódców nastąpiło po piśmie, które premier KP napisał do premiera, informując go, że województwo otrzymało środki o 54,4 mld rupii niższe niż wynosiła część przydzielona przez NFC, co spowodowało kryzys fiskalny i zarządzania prowincji.
Następnego dnia po spotkaniu, w ramach zgłoszonej inicjatywy mającej na celu załagodzenie różnic, minister planowania Ahsan Iqbal powiedział, że jego ministerstwo zatwierdziło już uwolnienie 7 miliardów rupii rzekomo na rzecz połączonych okręgów. Zalecił urzędnikom KP zwrócenie się w tej sprawie do Ministra Finansów w celu uzyskania natychmiastowych wypłat.
„Degenerującego się porządku gospodarczego nie można rozpatrywać w oderwaniu od ekonomii politycznej; jest funkcją porządku politycznego”
Premier podkreślił potrzebę współpracy centrum z samorządem województwa dla postępu i dobrobytu mieszkańców KP. Dodał, że ścisła i skuteczna komunikacja Centrum z prowincjami jest niezbędna dla postępu kraju i służby publicznej.
Odnosząc się do „wielokrotnego sygnalizowania przez KP zduszenia finansowego i napięć w zarządzaniu”, dr Syed Akhtar Ali Shah, były urzędnik państwowy, zauważył w artykule dla The Express Tribune: „Napięcia fiskalne przekładają się bezpośrednio na osłabienie świadczenia usług, opóźnione projekty rozwojowe, bezrobocie i frustrację społeczną. Pozostawione bez opieki frustracja narasta”.
„Terminowa i bezwarunkowa wypłata transferów NFC, zysków netto z hydelu, opłat licencyjnych za ropę i gaz oraz przydziałów dla nowo połączonych okręgów jest niezbędna do przywrócenia stabilności fiskalnej i wzmocnienia wiarygodności pakistańskiego paktu federalnego”.
Można zauważyć znaczące działania województw na rzecz pomocy federacji znajdującej się w trudnej sytuacji finansowej. W pierwszej połowie roku budżetowego 26, w obliczu spadku dochodów federalnych, cztery prowincje zwróciły do centrum nadwyżki gotówkowe w wysokości 1,18 biliona rupii – zaledwie o 285 miliardów rupii mniej niż roczny cel ustalony przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy, który miał być przekazywany do centrum – pomimo reform stosunek dochodów do PKB spadł do 8,2% w okresie od lipca do grudnia.
W tym samym okresie ubiegłego roku prowincje wygenerowały nadwyżkę środków pieniężnych w wysokości 775 miliardów rupii w porównaniu z zaplanowanym budżetem wynoszącym 1,2 biliona rupii.
Kryzys federacyjny w Pakistanie nie wynika z nieadekwatności 18. poprawki, ale z jej selektywnego wdrożenia, mówi Imtiaz Gul, szef niezależnego centrum badań naukowych i papierów wartościowych z siedzibą w Islamabadzie. Prowincje domagają się autonomii, ale sprzeciwiają się lokalnej decentralizacji i podatkom. Centrum domaga się dyscypliny fiskalnej, ale stara się oddać kontrolę; obaj ignorują ducha art. 173 ust. 2, który wzywa do wspólnego zarządzania stosunkami federalnych prowincji.
14 lutego policja przerwała wiec Jamat-i-Islami w pobliżu Zgromadzenia Sindh, nalegając na utworzenie „potężnej i autonomicznej struktury samorządu lokalnego w Karaczi”. Partia krytykuje także rząd Sindha za „niepowodzenia administracyjne” w metropolii.
Podobnie przedstawiciele samorządów zorganizowali ostatnio protest okupacyjny przed budynkiem sejmiku KP, żądając środków i uprawnień. Organizatorem demonstracji było Stowarzyszenie Samorządów Lokalnych Oddział KP.
Nie mniej ważne jest to, że Zgromadzenie Sindh odrzuciło uchwałę MQM-P dotyczącą uruchomienia Wojewódzkiej Komisji Finansów w celu zapewnienia przejrzystej i sprawiedliwej dystrybucji zasobów prowincji pomiędzy organami lokalnymi będącymi beneficjentami.
Niemniej jednak konieczne jest zintegrowane podejście, aby osiągnąć wyważone i kompleksowe rozwiązanie utrzymującego się od dawna złożonego problemu związanego z formułowaniem 11. edycji nagrody NFC.
„System gospodarczy jest z konieczności produktem systemu politycznego” – mówi wybitny ekonomista Sakib Sherani, który był członkiem kilku rad doradczych pod rządami różnych premierów. Na degenerujący się porządek gospodarczy nie można patrzeć w oderwaniu od ekonomii politycznej. Jest to funkcja porządku politycznego, utrzymywana w celu wspierania ekstrakcji i pogoni za rentą; jako takie reformy gospodarcze wymagają reform politycznych.
Opublikowano w „Dawn”, Tygodniku Biznes i Finanse, 23 lutego 2026 r
