ISLAMABAD: Ze wspólnego badania opublikowanego w piątek przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP) i Bank Światowy wynika, że generatywna sztuczna inteligencja (GenAI) zmieni kształt rynków pracy na całym świecie, ale z nierównym wpływem w poszczególnych krajach.
W badaniu kontekstowym do mającego się ukazać Raportu o rozwoju świata 2026 zbadano narażenie rynków pracy na GenAI w 135 krajach, obejmujących około dwóch trzecich światowego zatrudnienia.
Wykazano, że różnice w infrastrukturze cyfrowej i składzie zadań zawodowych mają kluczowe znaczenie w kształtowaniu podziału ryzyka i możliwości między gospodarką zaawansowaną i rozwijającą się.
Stwierdzono, że w gospodarkach rozwijających się zakłócenia mogą nastąpić szybciej niż wzrost produktywności ze względu na istniejące luki cyfrowe i różnice w sposobie wykonywania pracy.
W badaniu zidentyfikowano dynamikę „mały bufor, duże wąskie gardła” w krajach rozwijających się. Pracownicy na stanowiskach narażonych na automatyzację często są już podłączeni do sieci i dlatego mogą stosunkowo szybko doświadczyć presji związanej z przemieszczeniem. Pracownikom na stanowiskach, które mogą zwiększyć wydajność, często brakuje niezawodnego dostępu do Internetu, co ogranicza ich zdolność do osiągania wzrostu produktywności.
W krajach o niskim i niższym średnim dochodzie odsetek stanowisk pracy narażonych na automatyzację jest ogólnie mniejszy. Jednakże zawody te często obejmują formalne stanowiska w sektorze usług wyższej jakości – zawody w nieproporcjonalnym stopniu zajmowane przez kobiety i młodszych pracowników – oraz stanowiska urzędnicze i administracyjne na stanowiskach niższego szczebla, które w przeszłości służyły jako ścieżki do godnej pracy.
Zwiększa to ryzyko „obejścia pracowników umysłowych”, w przypadku którego stanowiska pracy w biurach, które wspierały mobilność w górę i udział kobiet w sile roboczej w gospodarkach rozwiniętych, mogą nie zostać w pełni urzeczywistnione we współczesnych krajach rozwijających się, jak wynika z badania.
Narażenie na GenAI jest wyższe w gospodarkach rozwiniętych, szczególnie w zawodach biurowych i specjalistycznych. Kraje rozwijające się, choć ogólnie mniej narażone, borykają się z ograniczeniami strukturalnymi, które ograniczają ich zdolność do czerpania korzyści z tej technologii.
Badanie wykazało, że narażenie na GenAI jest wyższe w gospodarkach rozwiniętych. Narażonych jest około 30–32 procent osób zatrudnionych w krajach o wysokich dochodach, podczas gdy w krajach o niskich dochodach liczba ta wynosi blisko 1–15 procent.
Kluczowym wnioskiem jest rola przepaści cyfrowej. Pracownicy na stanowiskach narażonych na automatyzację często są już online, nawet w środowiskach o niskich dochodach, co oznacza, że utrata pracy może nastąpić stosunkowo szybko.
Stanowiska te często reprezentują stanowiska stosunkowo wyższej jakości w krajach o niższych dochodach, w tym stanowiska urzędnicze i administracyjne, które w przeszłości zapewniały drogę do godnej pracy, szczególnie kobietom i młodym pracownikom. Obawa polega na tym, że automatyzacja oparta na sztucznej inteligencji może zamknąć te ścieżki.
Jednocześnie wielu pracowników na stanowiskach, które mogą zwiększyć produktywność, nie ma niezawodnego dostępu do Internetu w środowiskach o niższych dochodach, co ogranicza ich możliwość korzystania z GenAI. Ponadto, chociaż zawody mogą mieć podobne tytuły w różnych krajach, zadania wykonywane na tym samym stanowisku różnią się znacznie w zależności od lokalizacji.
Badanie wykazało, że pracownicy w gospodarkach o niższych dochodach zazwyczaj wykonują mniej nierutynowych zadań analitycznych, w mniejszym stopniu polegają na komputerach w pracy i wykonują więcej pracy rutynowej lub ręcznej, co ogranicza możliwości wzrostu produktywności wynikającego z wdrożenia GenAI.
Ogólnie rzecz biorąc, z badania wynika, że wpływ GenAI na rynek pracy będzie zależał nie tylko od możliwości technologicznych, ale także od infrastruktury cyfrowej, organizacji zadań i umiejętności.
W artykule wskazano na potrzebę polityki rozszerzającej łączność cyfrową, wspierającej rozwój umiejętności oraz wzmacniającej instytucje rynku pracy i systemy ochrony socjalnej, aby zapewnić szerszą dzielenie się korzyściami z GenAI.
