„Zapomniane” Dolomity leżą na wschodzie, z dala od tłumów Tre Cime di Lavaredo i Val Gardena. Belluno to główna brama, dwie godziny jazdy na północ od Wenecji pociągiem lub autostradą A27. Stąd górna dolina Piave prowadzi w spokojniejsze góry Friulii. Teren wznosi się łagodnie, otwierając się na pastwisko, a następnie kamienie wznoszą się w iglice nad łąkami.
Tradycyjne samorządy lokalne, Regole di Comunità, nadal wspólnie zarządzają gruntami i lasami, utrzymując rzemieślników i rolników alpejskich w rozproszonych wioskach ukształtowanych dzięki wspólnej pracy i odporności. Pastìn (mielona, przyprawiona mieszanka wieprzowiny i wołowiny), sery malga i polenta, niegdyś podstawowe produkty podczas długich dni spędzonych w górach, nadal podaje się na grappę na koniec dnia. Za wioskami ścieżki prowadzą w stronę Monte Pelmo lub prowadzą do bukowych lasów Cansiglio, gdzie o zmierzchu nawołują jelenie. To świetne miejsce, żeby doświadczyć kultury górskiej, a to jedne z moich ulubionych miejsc.
Alpejskie jeziora i basenyLago di Calaita znajduje się pod szczytami Pale di San Martino. Zdjęcie: Denis Perilli
Val del Mis leży na zachód od Belluno, gdzie wąska droga SP2 biegnie wzdłuż brzegu Lago del Mis. Samo jezioro jest warte pół dnia – popłyń kajakiem na północ w kierunku wodospadu Cascata della Soffia lub zwiedź boczny wąwóz Falcina, gdzie możesz pływać w spokojnych, głębokich basenach z krystaliczną wodą pod wiszącym mostem Passerella del Peron, tuż przy SR203 za Ponte Mas. Alternatywnie, z parkingu na północnym krańcu jeziora można w 10 minut dojść do Cadini del Brenton – szeregu turkusowych basenów wykutych w białej skale, spływających kaskadą z jednego basenu do drugiego, niektóre o głębokości ponad czterech metrów. Pomiędzy nimi prowadzi drewniany szlak pomostowy, lecz kąpiel jest tu zabroniona.
Z Val del Mis kieruj się na północny zachód w kierunku San Martino di Castrozza, następnie na południe przez Fiera di Primiero, kierując się znakami na Val Vanoi na SP79, a następnie wspinaj się drogą do spektakularnego Lago di Calaita, na wysokości 1621 metrów pod murami obronnymi Pale di San Martino. O świcie skała powyżej jest szara; o zachodzie słońca cały masyw zmienia kolor na złoty. Wzdłuż brzegu rozciągają się otwarte łąki, a Rifugio Miralago serwuje canederli (kluski chlebowe) i polentę z lokalnym serem tosèla di primiero. Zimą jezioro zamarza, a łąki wykorzystywane są do wędrówek w rakietach śnieżnych. Dwugodzinny spacer pod górę prowadzi do ciemniejszego Lago Pisorno, o którym mówi się, że jest nawiedzone.
Górskie punkty widokoweZ Monte Penna roztaczają się spektakularne widoki na Monte Pelmo. Zdjęcie: Denis Perilli
Kieruj się do Agordino – grupy dolin wzdłuż rzeki Cordevole, na południe od Cortiny d’Ampezzo – aby zobaczyć najwyższe punkty widokowe. Zobaczysz te same masywne ściany Dolomitów, ale bez tłumów. Zaparkuj w pobliżu Rifugio Staulanza i wybierz szlak CAI 472. Za kilka godzin, wspinając się delikatnie przez rzadkie modrzewie i otwartą trawę, dotrzesz do zboczy Monte Penna i spojrzysz prosto na ogromną północno-zachodnią ścianę Monte Pelmo – czystą, bladą skałę wznoszącą się z dna doliny. Stoisz na delikatnej trawie; po drugiej stronie doliny góra jest pionowa z kamienia. Centralny basen – Trono di Dio (Tron Boga) – jest widoczny w całości. Na zachodzie znajduje się postrzępiony profil Monte Civetta.
Aby bliżej przyjrzeć się Civetcie, wybierz się starym szlakiem mułów z wioski Piaia, przez las usiany tabià, tradycyjnymi drewnianymi stodołami używanymi do przechowywania siana na dużej wysokości. Po dwugodzinnej wspinaczce szlak otwiera się na szerokie pastwisko Sasso Bianco, skąd widać czystą twarz Civetty. Należy pamiętać, że droga do Piaia jest bardzo wąska; parking na końcu jest ograniczony.
Na południowym wschodzie otwiera się dorzecze Alpago. Z małej farmy Malga Pian Grant grzbiet Costa Schienon prowadzi do skalistego szczytu Cima delle Vacche na wysokości 2058 metrów. To świetna całodniowa wędrówka, z widokiem poszerzającym się z każdym krokiem – w dole błyszczy Lago di Santa Croce, a za nim wznoszą się Dolomity.
Dalej na północ Campanile di Val Montanaia wznosi się około 300 metrów nad dnem doliny lodowcowej. Spacer z Rifugio Pordenone zajmuje około trzech godzin przez piargi i jest odpowiedni dla doświadczonych turystów. Biwak Perugini pod iglicą oferuje nocleg – kiedy wspinacze docierają na szczyt w ciągu dnia, dzwonią małym dzwonkiem, który rozbrzmiewa w dolinie poniżej.
Restauracje Posiłki na świeżym powietrzu w Agriturismo Bon Tajer w pobliżu Lentia. Zdjęcie: Alberto Bogo
Izolacja, która niegdyś utrudniała dostęp do tych dolin, zachowała również ich zwyczaje kulinarne w nienaruszonym stanie. W pobliżu Lentii w Valbelluna w gospodarstwie Agriturismo Bon Tajer znajdują się setki ręcznie malowanych drewnianych talerzy i desek do krojenia zwisających z sufitów i ścian. Cztery pokolenia rolników prowadzą kuchnię, w której dania przygotowywane są z lokalnych ziół i produktów z doliny – kremy jajeczne dostarczane są gotowane we własnych skorupkach, a przystawki podawane są na grządkach mchu z zebranymi kwiatami. Na koniec wypij idromele z farmy, sfermentowany napój miodowy. Góry świecą na fioletowo o zachodzie słońca z tarasu. Dojazd z Belluno zajmuje 30 minut.
Wyżej, nad Feltre, Malga Campon znajduje się na płaskowyżu szczytowym Monte Avena. Jest to chata z kamienia i drewna otoczona bydłem, końmi i osłami pasącymi się swobodnie, z widokiem na szczyty Vette Feltrine, łańcuch Lagorai i masyw Monte Grappa. Wczesną wiosną łąki zapełniają się białymi i fioletowymi krokusami. Jedzenie jest domowe – grube kromki chleba z pastìn i serem malga, najlepiej spożywane pod drzewem, w pobliżu pasących się zwierząt. Malga Campon jest także punktem wyjścia do pieszych wędrówek po płaskowyżu. Dojazd do Feltre zajmuje 30 minut.
Schroniska i gospodarstwa agroturystycznePrzytulny, odległy biwak Loff. Zdjęcie: Denis Perilli
Na północy regionu, nad Domegge di Cadore, droga kończy się w Rifugio Padova. Ale wędruj dalej przez lasy i łąki otaczające mleczarnię Casera Vedorcia pod postrzępionymi wapiennymi szczytami Spalti di Toro, do Rifugio Tita Barba di Pieve (otwarte od czerwca do września, ale rezerwuj z wyprzedzeniem, 50-80 € za noc, w tym kolacja), wspaniałej alpejskiej chaty z bali. Wędrówka szlakami CAI 342 i 352 zajmuje około dwóch i pół godziny, ale rifugio serwuje pyszne posiłki i ma wygodne łóżka. Z pobliskiego punktu widokowego na Monte Vedorcia rozciąga się panorama na jezioro Centro Cadore aż po szczyty Antelao i Marmarole.
Jeśli chodzi o coś jeszcze bardziej dzikiego, Bivacco dei Loff, który wznosi się pod klifem Crodón del Gevero, to przytulny kamienny dom z kominkiem, poddaszem do spania i stołem przy oknie z widokiem na Valle del Rujo – w pogodne dni widok sięga laguny weneckiej. Poniżej Via dell’Acqua podąża za strumieniem, mijając zrujnowane młyny i pralnie, aż do Cison di Valmarino. To około 90-minutowa wędrówka z Passo San Boldo szlakiem 991. Nie możesz dokonać rezerwacji, a pobyt jest bezpłatny, więc zabierz ze sobą namiot, jeśli będzie pełny.
Na dalekowschodnich krańcach regionu płaskowyż Cansiglio wznosi się w zalesione płaskowyże. Obiekt Agriturismo Filippon położony jest zaledwie 30 minut jazdy od autostrady A27, na alpejskiej łące otoczonej jodłami i bukami. Na polanie pasie się bydło górskie, odwiedzają je także dzikie jelenie. Posiłki przygotowywane są ze świeżych produktów z gospodarstwa. Na miejscu znajduje się sauna beczkowa i wanna na świeżym powietrzu. W górze wabi stara Gran Bosco de Reme di San Marco, skąd Wenecja pozyskiwała niegdyś drewno na wiosła łodzi, i można tu spacerować całymi dniami, zatracając się w górskim powietrzu.
Wild Guide Północne Włochy: Ukryte miejsca i wspaniałe przygody od Dolomitów po Toskanię ukazuje się 1 maja nakładem wydawnictwa Wild Things (19,99 GBP). Aby zamówić egzemplarz za 17,99 GBP, przejdź na stronę Guardianbookshop.com. Mogą obowiązywać opłaty za dostawę.
