Tam, skąd pochodzę – na Hawajach – rafa to nie tylko coś, na co się patrzy. To część nas. Żywi nasze rodziny, chroni nasze wybrzeża i żyje w centrum naszej kultury. W naszych opowieściach koralowiec jest jednym z naszych najstarszych przodków. To przypomnienie, że wszystko w oceanie i my wszyscy jesteśmy ze sobą połączeni.
W tej chwili to integralne połączenie jest zagrożone.
Nasze rafy koralowe są poddawane poważnym obciążeniom. Na planecie właśnie doszło do najpowszechniejszego w historii blaknięcia koralowców, trwającego 33 miesiące do 2025 r. Naukowcy ostrzegają, że przy globalnym ociepleniu o 1,5°C może nastąpić utrata nawet 90% raf koralowych. Dziewięćdziesiąt procent. A 1,5 stopnia Celsjusza nie utrzymuje się w oddali – jest bardzo blisko.
Nawet jeśli świat w jakiś sposób osiągnie swoje cele klimatyczne, rafy nadal będą uderzane w wyniku zanieczyszczenia tworzywami sztucznymi, rozwoju wybrzeży, spływów rolnych i przełowienia. Są takie delikatne. A kiedy rafy słabną, sztormy i podnoszący się poziom morza mocniej uderzają w wybrzeża. Domy i miejsca pracy stają się narażone. Zagrożone są kultury i miejsca święte. I niesamowita różnorodność podwodnego życia, którą można znaleźć tylko na rafach – kiedy zniknie, zniknie na dobre.
Ale nie pozwolę, aby rafy koralowe były przegraną sprawą.
Na Hawajach mówimy o kuleanie – odpowiedzialności przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Różne języki mają na to różne określenia, ale to poczucie obowiązku i troski nie jest nową koncepcją. Od stuleci ma kluczowe znaczenie, zwłaszcza dla narodów wyspiarskich i społeczeństw przybrzeżnych.
Teraz, za nasze środowisko, a zwłaszcza nasze rafy, odpowiedzialność ta rozciąga się na każdą osobę na Ziemi. Wszyscy musimy pamiętać, że jesteśmy częścią natury i dbanie o nią oznacza dbanie o siebie.
Co to oznacza w praktyce? Widziałem kilka przykładów, które utkwiły mi w pamięci. Na Polinezji Francuskiej pracowałem ze społecznościami głęboko związanymi z rafami koralowymi i widziałem na własne oczy, jak chętnie podejmą działania i pomogą w ich odnowieniu, gdy tylko otrzymają ku temu narzędzia i wsparcie.
Dzięki mojej pracy z Programem Ochrony Środowiska ONZ i Światowym Funduszem na rzecz Raf Koralowych widziałem także, jak inteligentne inwestycje mogą prowadzić do poważnych zmian. Nawet niewielka kwota może pomóc ludziom w znalezieniu nowych sposobów zarabiania na życie bez niszczenia przyrody, zwiększeniu ochrony ekosystemów morskich i wsparciu społeczności w zrównoważonej odbudowie po dotknięciu ekstremalnymi warunkami pogodowymi.
To daje mi nadzieję. Ale brutalna prawda jest taka, że wciąż brakuje nam luksusu czasu, aby usiąść i polegać na tym, co już się dzieje. Zmiany klimatyczne i niezrównoważony rozwój postępują szybko, co oznacza, że musimy działać szybciej.
Dlatego ważny jest kolejny rok.
Nadchodzące miesiące mogą być decydującym momentem dla raf koralowych. Nowa nauka i mnóstwo ważnych światowych spotkań – od Kenii i Nowej Zelandii po Światowy Szczyt Rafy Koralowej – pomogą rafom koralowym zwrócić na siebie uwagę, na jaką zasługują.
Następnie od nas wszystkich zależy, czy zrobimy coś z tą uwagą. Nie ma czasu na obwinianie i wytykanie palcami. Od krajów po społeczności, od przedsiębiorstw po pojedyncze osoby – obowiązkiem nas wszystkich jest wspieranie przetrwania tych ekosystemów.
Ogólnie rzecz biorąc, wiemy, co się sprawdza. Zmniejsz nasz ślad klimatyczny. Zmniejsz nasze zanieczyszczenie tworzywami sztucznymi. Chroń gatunki krytyczne dla raf. Zachowaj ostrożność pod wodą. Kupuj od firm pozytywnie nastawionych do rafy. Wspieraj społeczności przybrzeżne. Inwestować. Wprowadzać ustawodawstwo. Mówić. Działać.
Momenty takie jak ten rok mogą być punktami zwrotnymi nie ze względu na to, co zostało powiedziane, przyrzeczone czy zaangażowane, ale ze względu na to, jak się zmieniamy. Rafy koralowe nie mają czasu na obmyślanie doskonałych planów ich ratowania. Potrzebują, żebyśmy się teraz pojawili – abyśmy żyli w duchu kuleana, wzięli na siebie odpowiedzialność i traktowali ich tak, jak traktujemy siebie i nasze dzieci. Ponieważ są częścią nas i, miejmy nadzieję, zawsze będą.
Jason Momoa jest aktorem, filmowcem i rzecznikiem UNEP na rzecz życia pod wodą, którego celem jest ochrona naszych oceanów i zwiększanie globalnej świadomości na temat ochrony raf koralowych
