Naukowiec, handlarz antykami, który zdemaskował kradzież setek artefaktów z British Museum, zmarł w wieku 61 lat.
Doktor Ittai Gradel z Danii zaalarmował Muzeum Brytyjskie i policję po tym, jak w ciągu kilku lat udało mu się kupić w serwisie eBay dziesiątki eksponatów muzealnych.
Według BBC Gradel zmarł na raka nerki kilka dni po otrzymaniu rzadko wręczanego medalu od muzeum w uznaniu, jak jego dyrektor nazwał „bardzo znaczącym wkładem”.
Dochodzenie policyjne nadal trwa, ponad trzy lata po tym, jak muzeum zgłosiło kradzieże Scotland Yardowi pod naciskiem Gradela. Przed śmiercią w duńskim hospicjum Gradel – który byłby kluczowym świadkiem w każdym procesie – powiedział BBC, że „trochę denerwuje” to, że nie dożyje rozstrzygnięcia sprawy.
Gradel próbował przekonać muzeum do zbadania kradzieży w 2021 r., kiedy po raz pierwszy podejrzewał, że klejnoty z kolekcji muzeum są sprzedawane w Internecie już po kilku funtach za sztukę. Oskarżył muzeum, że początkowo blokowało go i „zamiatało wszystko pod dywan”.
Dwa lata później, w wyniku własnego dochodzenia, muzeum ogłosiło, że 2000 pozycji z jego kolekcji, głównie klasycznych klejnotów i złotej biżuterii ze starożytnego obszaru Morza Śródziemnego, zostało skradzionych, zaginęło lub zostało uszkodzonych.
Wydarzenia, które odbiły się szerokim echem na pierwszych stronach gazet na całym świecie, doprowadziły do rezygnacji ówczesnego dyrektora muzeum Hartwiga Fischera, który przyznał, że „jest oczywiste, że Muzeum Brytyjskie nie zareagowało tak wszechstronnie, jak powinno” na wcześniejsze ostrzeżenia Gradela.
Skradziono, zaginęło lub uszkodzono około 2000 przedmiotów, głównie klasycznych klejnotów i złotej biżuterii ze starożytnego obszaru Morza Śródziemnego. Zdjęcie: Leon Neal/Getty Images
Gradel poinformował, że on i inni handlarze antykami nieumyślnie kupili w Internecie przedmioty pochodzące z kolekcji British Museum. Oznajmił, że podejrzewa, że starszy kustosz muzeum dopuścił się kradzieży, i przedstawił pokwitowanie z PayPala zawierające nazwisko kustosza, którego podejrzewał o sprzedaż dzieł, Petera Higgsa.
Higgs, znawca greckich starożytności, zaprzecza jakimkolwiek nadużyciom. Pracował w British Museum przez 30 lat, zanim został zwolniony.
Jednak muzeum oddaliło obawy Gradela, nawet po tym, jak przekonał innego handlarza, aby zwrócił mu oliwkowozielony kamień szlachetny, który kupił w serwisie eBay.
Pięć miesięcy później ówczesny zastępca dyrektora muzeum Jonathan Williams napisał do Gradela, że wszystkie obiekty zostały sprawdzone, a jego twierdzenia są bezpodstawne. Później okazało się, że złodziej rzekomo sfałszował odręczną notatkę mówiącą, że konkretny kamień został skradziony w 1963 roku.
Przyznając Gradelowi medal British Museum przed śmiercią, dyrektor Nicholas Cullinan napisał do niego, że jest to „oznaka naszego szacunku… w uznaniu dla Pana wiedzy i żarliwej determinacji w naprawianiu zła”.
Gradel urodził się w 1965 r. w Hajfie w Izraelu, jego ojciec jest Brytyjczykiem, a matka Dunką. W wieku dwóch lat przeniósł się do Danii. W wieku 18 lat przeprowadził się do Wielkiej Brytanii i szybko zakochał się w British Museum.
Jego nowotwór zdiagnozowano po raz pierwszy w 2010 r. i powrócił w 2022 r. Powiedział, że wie, że „musi to zakończyć, zanim znajdę się na łożu śmierci”.
Dodał: „Nie wyświadczyłem muzeum przysługi ujawniając te kradzieże, bo wyrządziło to instytucji szkodę. Ale nie miałem wyboru. Jednakże wyświadczyłem muzeum ogromną przysługę, pomagając mu w zdobyciu nowego, lepszego kierownictwa.”
W sumie Gradel przekazał British Museum ponad 360 przedmiotów, które kupił online. Od tego czasu muzeum ogłosiło plany digitalizacji swoich zbiorów.
